*लेखकानेच आपल्या पुस्तकाचा उलगडा केला… सृजन कट्ट्यावर अनुभवला एक दुर्मीळ साहित्यिक क्षण*
*लेखकानेच आपल्या पुस्तकाचा उलगडा केला… सृजन कट्ट्यावर अनुभवला एक दुर्मीळ साहित्यिक क्षण*
नेवासा प्रतिनिधी –
साहित्यविश्वात अनेकदा पुस्तकांचे प्रकाशन, परीक्षण आणि परिचयाचे कार्यक्रम होतात. मात्र ज्या लेखकाने पुस्तक लिहिले, त्याच लेखकाने आपल्या पुस्तकामागील वेदना, विचार, संशोधन आणि प्रेरणेचा प्रवास स्वतःच उलगडून सांगावा, असा दुर्मीळ योग क्वचितच येतो. असा अविस्मरणीय क्षण आज सृजन कट्ट्यावर अनुभवायला मिळाला.
डॉ. अशोकराव ढगे यांनी आपल्या “कृषीतरंग” या पुस्तकाचा परिचय स्वतः करून दिला. हा केवळ पुस्तक परिचयाचा कार्यक्रम नव्हता, तर एका संवेदनशील कृषी विचारवंताच्या मनातील अस्वस्थतेचा, शेतकऱ्यांप्रती असलेल्या कळवळीचा आणि आयुष्यभराच्या अनुभवाचा प्रवास होता.
माजी कुलगुरू, संशोधक, अभ्यासू प्रशासक आणि शेकडो लेखांचे लेखक म्हणून डॉ. ढगे यांची ओळख सर्वपरिचित आहे. कृषी क्षेत्रातील दीर्घ अनुभव, संशोधन आणि प्रशासनातील कार्याचा ठसा त्यांच्या प्रत्येक विचारात जाणवत होता. अत्यंत शांत, संयमी आणि स्थितप्रज्ञ शैलीत त्यांनी आपल्या पुस्तकामागील प्रेरणा श्रोत्यांसमोर उलगडली.
“मोठ्या शांत जलाशयात एखादा दगड पडला की जसे तरंग उमटतात, तसेच शेतकरी आत्महत्यांच्या वेदनांनी माझ्या मनात विचारांचे तरंग निर्माण केले. त्या तरंगांतूनच ‘कृषीतरंग’ या पुस्तकाचा जन्म झाला,” असे सांगताना त्यांच्या शब्दांमध्ये अभ्यासाइतकीच संवेदनशीलताही होती.
पुस्तकाच्या पहिल्याच प्रकरणात त्यांनी शेतकरी आत्महत्यांच्या मूळ कारणांपैकी एक असलेल्या कृषीमालाच्या किमतींचा प्रश्न मांडला आहे. भारत भाजीपाला उत्पादनात जगात अग्रस्थानी असला, तरी उत्पादन खर्च आणि मिळणारा बाजारभाव यातील तफावत आजही शेतकऱ्याला आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत ठेवते, ही वस्तुस्थिती त्यांनी ठोस उदाहरणांसह स्पष्ट केली.
स्वातंत्र्याच्या सुरुवातीच्या काळात देश अन्नधान्यासाठी परावलंबी होता. त्या कठीण परिस्थितीत शेतकरी, शास्त्रज्ञ आणि कृषितज्ज्ञांच्या अथक प्रयत्नांमुळे भारत अन्नधान्य उत्पादनात स्वयंपूर्ण झाला. मात्र देश समृद्ध झाला तरी अन्नदात्याच्या आर्थिक स्थितीत अपेक्षित बदल झाला नाही, ही खंत त्यांनी अत्यंत अभ्यासपूर्ण पद्धतीने मांडली.
डॉ. ढगे यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य शेतकरी हितासाठी समर्पित केले आहे. विविध कृषी धोरणे, कायदे, उपाययोजना आणि शेतकरी प्रश्नांवर ते आजही सक्रियपणे कार्यरत आहेत. त्यामुळे ते केवळ शिक्षक किंवा संशोधक नाहीत, तर शेतकऱ्यांच्या वेदनांची खरी जाण असलेले समाजाभिमुख विचारवंत आहेत.
कार्यक्रमाच्या शेवटी झालेल्या प्रश्नोत्तरांच्या सत्रात उपस्थितांच्या प्रश्नांत व्यवस्थेविषयीची अस्वस्थता आणि रोष स्पष्ट जाणवत होता. प्रत्येक प्रश्नाला डॉ. ढगे यांनी शांतपणे, संयमाने आणि अभ्यासपूर्ण उत्तर देत संवाद अधिक समृद्ध केला.
आजचा सृजन कट्टा हा केवळ साहित्यिक कार्यक्रम नव्हता; तो अन्नदात्याच्या वेदनेशी संवाद साधणारा, विचारांना चालना देणारा आणि कृषी व्यवस्थेच्या वास्तवाचे भान करून देणारा एक अर्थपूर्ण बौद्धिक सोहळा ठरला.
